پيامدهاي نسل چهارم فناوري

پيامدهاي نسل چهارم فناوري

نويسنده: دكتر محمود سريع القلم *

قالب اصلي اجلاس داووس ۲۰۱۶ «انقلاب صنعتي چهارم» بود. انقلاب صنعتي اول در سال ١٧٨۴ صورت گرفت که انقلاب بخار و توليد مکانيکي بود. انقلاب دوم صنعتي در ١٨٧٠ بود که توليد انبوه و دوره «برق» بود. انقلاب سوم ١٩۶٩ بود که کامپيوتر و صنعت کامپيوتر در دنيا به راه افتاد و بعد از سال ٢٠٠٠ هم هوش مصنوعي و IT در دنيا تحقق پيدا کرد. امروز در دنيا حدود ۵/ ١٣ ميليارد وسيله براي اتصال به اينترنت از طريق موبايل، تبلت، لپ تاپ و کامپيوتر وجود دارد. پيش بيني مي شود تا چهار سال ديگر اين تعداد به ۵٠ ميليارد وسيله افزايش يابد. در شرايط کنوني شبکه اجتماعي توئيتر ۶۴۶ ميليون نفر و اينستاگرام ١۵٢ ميليون نفر عضو دارد و بايد گفت که اين ارقام با ما سخن مي گويند. يک مقايسه در زمينه انقلاب صنعتي چهارم، مي تواند جالب باشد. در سال ١٩٩٠، سه شرکت توليد کننده اتومبيل در شهر ديترويت آمريکا روي هم رفته ٢۵٠ ميليارد دلار درآمد داشتند با ارزش بازار ٣۶ ميليارد دلار و يک ميليون و ۲۰۰ هزار نفر پرسنل. در سال ٢٠١۵، سه شرکت بزرگ نرم افزاري در دره سيليکون، ٢۴٧ ميليارد دلار درآمد داشتند با ارزش بازار ٩/ ١ تريليون دلار و ١٣٧ هزار کارمند؛ يعني الان تقريبا حدود دو برابر کل جمعيت جهان، وسيله هوشمند ارتباطي وجود دارد.
اين نحوه زندگي، تعامل، فکرکردن و اتصال را در جهان تغيير مي دهد. پنهان کردن مسائل براي حکومت ها، خيلي دشوار شده است. در دنياي مجازي، ميليون ها نفر با هم در تعامل هستند و تبادل فکري مي کنند. اينها چالش هاي جديد حکمراني است. حتي وضعيت کشوري مانند چين مثل سابق نيست. الان در چين ٨٠٠ ميليون موبايل وجود دارد. چين با وجود سنت هاي قديمي، با سرعت بسيار بالايي وارد دنياي اينترنت شده است. يکي از کشورهاي خيلي جالب در داووس امسال، هند بود که براي ايجاد تحول در کشور پهناور خود از طريق انقلاب صنعتي چهارم، تلاش جدي دارد. مثلادولت آقاي «مودي» که خيلي موفق هم بوده، ٩ ميليارد دلار هزينه کرده تا ٢۵٠ هزار روستا را از طريق اينترنت به يکديگر متصل کند. با اين کار تلاش مي کنند مردم کارآفريني را فرا بگيرند و به دنبال بازارهاي جديد باشند. قرار است تا سال ٢٠١٨، حدود ۵٠٠ ميليون موبايل هوشمند در هندوستان وجود داشته باشد و کارآمدي جاده ها، خدمات، شرکت هاي هواپيمايي، بوروکراسي و اداره پستشان را به شدت افزايش دهند.
دو مثال ديگر نشان مي دهد که انقلاب صنعتي چهارم چقدر در زندگي بشر اثر مي گذارد. شرکتي در دنيا هست به نام يو پي اس UPS که کالاتحويل مي دهند. ابزار اصلي آنها، کاميون است. فکر کرده اند اگر کاميوني وسط جاده خراب شود، ممکن است زماني که قرار بوده کالابه دست مصرف کننده برسد، تغيير کند و اين به شهرت و کارآمدي شرکت لطمه بزند. آنها از طريق يک نرم افزار که روي قطعات مهم کاميون نصب شده، مي فهمند آن قطعه دچار مشکل شده و کدام کاميون در کدام محور، يکي از قطعات آن عادي رفتار نمي کند و بهتر است تعويض شود. فکر کنيد اين شرکت صدها هزار کاميون در سطح جهان دارد که به يک شبکه وصل است و يک عده آنها را مانيتور مي کنند که مطمئن شوند اين کاميون ها مشکلي پيدا نمي کنند. به عنوان مثالي ديگر يک شرکت فناوري ژاپني براي نحوه نشستن هر فرد، نرم افزاري طراحي کرده است که مشخص مي کند وقتي شخص روي صندلي مي نشيند، به کدام قسمت هاي صندلي بيشتر فشار مي آيد و بدن هر فردي با صندلي چه تناسبي دارد و آن را به يک عدد تبديل کرده اند. بعد اين نرم افزار را به صندلي و موتور اتومبيل داده اند. وقتي راننده روي صندلي اتومبيل مي نشيند، متوجه مي شود صاحب اتومبيل است، اما اگر يک فرد ديگر روي صندلي بنشيند و با آن اعداد همخواني نداشته باشد، اتومبيل براي روشن شدن از او رمز مي خواهد. اين نرم افزار براي جلوگيري از سرقت اتومبيل است.
يکي از واژگاني که در دو سال اخير در داووس، بسيار استفاده شده، اتصال همگاني (interconnectivity) است. به اين شکل که تمام ابعاد زندگي اجتماعي و فردي در شبکه بسيار پيچيده اي به هم متصل هستند. اين انقلاب صنعتي چهارم پيامدهاي بسيار مثبتي براي يادگيري و دسترسي به آمار و ارقام دارد. شرکت علي بابا که بزرگ ترين شرکت خرده فروش چيني است و مثل آمازون در آمريکا همه چيز مي فروشد، فقط در يک مناسبت خاص در چين ١۴ ميليارد دلار فروش کرد که ۶٨ درصد اين فروش از طريق موبايل انجام شده است. حتي نحوه سوارشدن در تاکسي هم تغيير کرده است. وقتي سوار تاکسي مي شويد، دستگاهي روبه روي شماست که مي توانيد کارت بکشيد و يک برگه به شما مي دهد که در آن اسم راننده، شماره اتومبيل، زمان طي شدن مسافت، محل سوارشدن و پياده شدن، ميزان کرايه و شماره کارت اعتباري درج شده است. وقتي شما اين هزينه را پرداخت مي کنيد، در خودرو باز مي شود. از سوي ديگر، شرکتي مانند فيس بوک که يک ميليارد و ۴٠٠ ميليون عضو دارد، هيچ محتوايي از خودش ارائه نمي دهد و فقط همه را به هم وصل مي کند يا شرکت اوبر که يک شرکت خدمات تاکسي است و الان ٢۵ ميليارد دلار ارزش دارد، خودش تاکسي ندارد و فقط همه را به هم متصل مي کند يا Airbnb که شما مي توانيد از طريق آن در هر جاي دنيا هتل يا منزل پيدا کنيد، تمام امکانات هر محله را به شما مي دهد که در فلان محله و فلان منطقه دنيا اين آپارتمان ها و هتل ها موجود است. اين شرکت يک باب مستغلات هم ندارد، اما مهم ترين وصل کننده در سطح جهان است يا حتي داعش از طريق اينترنت از صد کشور تا به حال عضوگيري کرده است. چه کسي ٢٠ سال قبل تصور مي کرد يک تشکيلات تروريستي بتواند چنين کاري در دنيا انجام دهد؟ هواپيماهاي جديد مسافربري نرم افزاري دارند که با همان نرم افزار مي نشيند و بدون دخالت خلبان، هواپيما را نزديک گيت مي برد.
البته فرودگاه هم بايد اين امکانات را داشته باشد که هدايت هوشمند را انجام دهد. درباره آموزش هم اتفاقات عجيبي افتاده است. يک دانشجو در دانشگاه پرينستون، واحد درسي مديريت را با استادي در دانشگاه سنگاپور مي گيرد و به صورت آنلاين در کلاس او شرکت مي کند. حتي سوال مي کند و نامش در آن کلاس است و مي تواند آنلاين امتحان بدهد و نمره اش را از استاد بگيرد. در دانشگاه هاي مهم دنيا سالن هاي بزرگي طراحي شده اند که دانشجوها در آن مي نشينند و با استفاده از سرعت بالاي اينترنت، با لپ تاپ و گوشي هاي هوشمند در دانشگاه هاي مختلف دروس را فراگرفته و در کلاس مشارکت مي کنند. الان در بسياري از کلينيک هاي آمريکا، روبات از شما سوالاتي درباره علائم بيماري مي پرسد و بعد از پاسخگويي، روبات به شما مي گويد بايد چه درماني را آغاز کنيد. يعني تمام آنچه که قابل تصور در يک بيماري خاص است و تمام سوالات پيرامون آن، در آن نرم افزار تعبيه شده و روبات، نسخه درماني هم ارائه مي کند. البته در جراحي ها و بيماري هاي خاص اين امر امکان پذير نيست. اتفاق ديگر اينکه امنيت دنياي مجازي به شدت در خطر افتاده است. در سال گذشته، شرکت ها ٧۵ ميليارد و ۴٠٠ ميليون دلار براي امنيت سيستم هايشان هزينه کردند. اين يک صنعت بسيار بزرگ در دنياست که پيش بيني مي شود تا سال ٢٠٢٠ سرمايه گذاري شرکت ها در اين زمينه به ١٧٠ ميليارد دلار در سال برسد، زيرا فقط در سال ٢٠١۴، شرکت ها و سيستم ها حدود ۴۴۵ ميليارد دلار به خاطر هک شدن متضرر شده اند.

* استاد تمام دانشکده علوم سياسي و اقتصاد شهيد بهشتي